BELİRSİZ ALACAK DAVASI (HMK:107)

Bu davada belirsiz (likit olmayan) bir alacak söz konusudur. Likit olmayan alacak ifadesi ile kastedilen şey; alacağın miktarının ya da değerinin tam ve kesin olarak belli olmaması veya belirlenmesinin beklenememesidir. Burada alacağın net miktarının tespiti için olması gereken unsurların bilinmemesi ya da bilinememesi söz konusudur.

Belirsiz alacak davası açabilmek için talep miktarının belirlenmesinin imkansız olması veya belirlemenin davacıdan beklenemeyecek olması gerekir. Talep sonucunun belirlenememesi bazı hâllerde biyolojik nedenlerden kaynaklanan bir imkânsızlık olabilir. Örneğin, zarar gören kişinin zararın sonuçlarını dava açtığı sırada tam olarak bilmesi veya belirlemesi mümkün değildir. Ağır yaralanan kişinin dava açıldığı sırada tedavisi devam etmektedir ve tedavinin maddi sonuçlarını tam olarak saptamak henüz mümkün değildir. İmkânsızlık ikinci olarak hukukî nedenlerden kaynaklanıyor olabilir. Bu durumda davacının talep sonucunu belirleyebilmesi için gereken bilgiler üçüncü kişi ya da davalının bilgisindedir. Örneğin hastanede gördüğü tedaviden sonra zarar gören kişinin, davalının (doktorun veya hastanenin) kusurunu bilmesi gerekir ki, bu konuda talep edeceği tazminat miktarını belirlemesi mümkün olabilsin.[1]

Bazı durumlarda zararın belirlenebilmesi için bilirkişi tarafından bir inceleme yapılması gerekir. Ve bu incelemenin yapılabilmesi için de davanın açılması gerekir.

Davacının alacağının miktar veya değerini belirleyebilmesi için elinde bulunması gerekli bilgi ve belgelere sahip olmaması ve bu belgelere dava açma hazırlığı döneminde ulaşmasının da (gerçekten) mümkün olmaması ve dolayısıyla alacağın miktarının belirlenmesinin karşı tarafın elinde bulunan bilgi ve belgelerin sunulmasıyla mümkün hale geleceği durumlarda alacak belirsiz kabul edilmelidir.

Alacağın hangi hallerde belirsiz, hangi hallerde belirli veya belirlenebilir olduğu hususunda kesin bir sınıflandırma yapılması mümkün olmayıp, her bir davaya konu alacak bakımından somut olayın özelliklerinin nazara alınarak sonuca gidilmesi gereklidir.[2]

BELİRSİZ ALACAK DAVASINDA TALEP SONUCU

Belirsiz alacak davası açan davacı, talep sonucu tam olarak belirleyemese de yaklaşık bir miktarı dava dilekçesinde belirtmelidir. Ayrıca açılan davanın belirsiz alacak davası olduğunu da belirtilmelidir.[3] Belirtilen bu miktar ‘geçici talep sonucu’ olarak adlandırılır.

Davacı; talep sonucunun belirlenebilir hale gelmesinden sonra, tahkikatın sona ermesine kadar talep sonucunu belirleyip kesinleştirebilecektir. Miktar belirlenebilir hale geldikten sonra 2 haftalık bir süre verilmektedir.[4] Bu süre içinde kesin talep sonucu mahkemeye bildirilmelidir.

Talep sonucunun kesin olarak belirlenmesi, genellikle geçici talep sonucunu arttırmak suretiyle gerçekleşir. Kanun talep sonucunun artırılmasına açıkça izin verir. Bu sebeple karşı tarafın açık muvafakatine ya da ıslah yoluna başvurmaya gerek yoktur.

Talep sonucunun kesin olarak belirlenmesi tahkikat sırasında bir kere yapılabilir. Davacı, talep sonucunu belirledikten sonra miktarı artırmak isterse bu artırım iddianın genişletilmesi ve değiştirilmesi yasağına tâbi olarak yapılabilecektir.

Dava açılırken tahsili gereken harç da geçici talep sonucu üzerinden tahsil edilecek, ancak daha sonra asıl talep sonucu bildirildiğinde, eksik olan harç tamamlatılacaktır. [5]

ZAMANAŞIMI

Belirsiz alacak davasında zamanaşımı tüm alacak için kesilmektedir. Böylelikle alacağın belirlenemeyen kısmının zamanaşımına uğrama riski bertaraf edilmiş olur.

FAİZ

Tahsil talepli belirsiz alacak davasında faiz başlangıcı, davadan önce temerrüt söz konusu değilse dava tarihi olmalıdır. Alacak belirlendikten sonra arttırılan kısım için faiz başlangıcı temerrüt ya da dava tarihidir.[6]

Emine Kıran

[1] PEKCANITEZ - ATALAY - ÖZEKES- Medenî Usûl Hukuku (Ders Kitabı)

[2] 9. Hukuk Dairesi 2021/11923 E. , 2021/16166 K.

[3] Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas No: 2021/485 Karar No: 2021/971 Karar Tarihi: 07.07.2021 Belirsiz alacak davası niteliği gereği istisnai bir dava türü olmakla davasını belirsiz alacak davası olarak açan kişi bunu açıkça dilekçesinde belirtmelidir.

[4] 9. Hukuk Dairesi 2021/12403 E. , 2021/16585 K. Davacıya geçici talep sonucunu kesin talep sonucuna dönüştürmesi için süre verilerek sonucuna göre karar verilmelidir.

[5] PEKCANITEZ - ATALAY - ÖZEKES- Medenî Usûl Hukuku (Ders Kitabı)

[6] 9. Hukuk Dairesi 2015/18383 E. , 2015/26928 K.